همه چیز درباره اچ پی وی؛ آگاهی، پیشگیری و واکسیناسیون

نویسنده : صبا نظری، دانشجوی پزشکی دانشگاه تهران و همراه علمی مای لاویس

HPV چیست و چرا باید آن را جدی بگیریم؟

ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) شامل گروه بزرگی از ویروس‌هاست که پوست و مخاط بدن انسان را آلوده می‌کند. مطالعات جهانی نشان می دهند که بیش از 80٪ افراد فعال جنسی در طول زندگی حداقل یک بار به یکی از انواع آن مبتلا می‌شوند.

نکته مهم اینجاست که در افراد سالم، سیستم ایمنی ویروس را طی 1 تا 2 سال پاک می‌کند اما اگر عفونت پایدار شود، بعضی از انواع HPV می‌توانند باعث تغییرات سلولی و در نهایت سرطان شوند به همین دلیل HPV فقط یک ویروس ساده نیست؛ بلکه موضوعی مهم در سلامت جنسی و باروری است.

ویروس HPV به دو گروه اصلی تقسیم می‌شود:

• انواع کم‌خطر (Low-risk) :

این تیپ های ویروس HPV معمولا باعث زگیل تناسلی و زگیل های پوستی می شوند و به سرطان منجر نمی شوند.

شایع ترین تیپ های کم خطر ویروس HPV، تیپ 6 و 11 این ویروس می باشد که حدود 90٪ زگیل‌های تناسلی ناشی از این دو نوع هستند.

• انواع پرخطر (High-risk) :

این گروه از ویروس HPV می تواند باعث ضایعات پیش سرطانی، سرطان دهانه رحم، مقعد، واژن، آلت تناسلی و حتی سرطان حلق و دهان شود.

شایع ترین تیپ های پرخطر ویروس HPV تیپ 16 و 18 میباشد و این دو نوع مسئول حدود 70٪ موارد سرطان دهانه رحم در جهان هستند.

HPV چگونه منتقل می‌شود؟

HPV از طریق تماس مستقیم پوست با پوست منتقل می‌شود، نه فقط از طریق دخول. راه‌های انتقال شامل رابطه جنسی واژینال، مقعدی یا دهانی و تماس پوستی ناحیه تناسلی است.

🔸 فرد می‌تواند ناقل ویروس باشد ولی هیچ علامتی نداشته باشد.

🔸 کاندوم خطر انتقال ویروس را کم می‌کند، اما محافظت صددرصدی نمی‌دهد.

HPV چگونه باعث سرطان می‌شود؟

در عفونت‌های پایدار HPV پرخطر، ویروس وارد سلول‌های دهانه رحم می‌شود و پروتئین‌های ویروسی جلوی ترمیم طبیعی DNA را می‌گیرند و کنترل تقسیم سلولی را مختل می‌کنند در نتیجه سلول‌ها به صورت غیرطبیعی رشد می کنند و به ضایعات پیش‌سرطانی تبدیل می‌شوند و در صورت عدم تشخیص، ممکن است باعث سرطان شوند. این فرآیند معمولاً سال‌ها طول می‌کشد؛ به همین دلیل غربالگری بسیار مؤثر است.

تشخیص HPV و غربالگری

از آنجا که HPV اغلب بی‌علامت است، تشخیص آن به کمک آزمایشات و تست ها انجام می شود که این تست ها شامل تست پاپ اسمیر و تست DNA ویروس می باشد.

زمان بندی غربالگری سرطان دهانه رحم

بر اساس راهنماهای معتبر جهانی، انجام پاپ اسمیر از 21 سالگی آغاز می‌شود، حتی اگر فرد هیچ علامتی نداشته باشد.

در سنین 21 تا 29 سال، اگر نتیجه طبیعی باشد، انجام پاپ اسمیر هر 3 سال یک‌بار کافی است.

در سنین 30 تا 65 سال، بسته به نظر پزشک، پاپ اسمیر هر 3 سال، تست HPV هر 5 سال، یا انجام هم‌زمان هر دو هر 5 سال توصیه می‌شود.

نتیجه غیرطبیعی به معنی سرطان نیست و معمولاً فقط نیاز به پیگیری یا تکرار آزمایش دارد. انجام منظم پاپ اسمیر، راهی ساده و مؤثر برای مراقبت آگاهانه از سلامت زنان است.

واکسیناسیون HPV؛ مهم‌ترین راه پیشگیری

واکسن HPV حاوی ذرات شبه‌ویروس است؛ یعنی ویروس زنده ندارد و نمی‌تواند باعث عفونت شود و تنها با آموزش سیستم ایمنی، از بدن محافظت می‌کند.

انواع واکسن HPV در جهان شامل :

گارداسیل چهارظرفیتی (Gardasil 4) که تیپ 6، 11، 16و 18 را پوشش میدهد و هم در برابر سرطان و هم زگیل تناسلی محافظت می کند.

گارداسیل نه ظرفیتی (Gardasil 9) که تیپ 6، 11، 16، 18، 31، 33، 45، 52 و 58 را پوشش می دهد و کامل ترین واکسن موجود میباشد که توان محافظت از 90٪ سرطان‌های مرتبط با HPV را دارد.

زمان بندی تزریق واکسن HPV در سنین مختلف متفاوت است :

• در سنین 9 تا 14 سال باید دو دوز واکسن تزریق شود

1. دوز اول: زمان صفر
2. دوز دوم: 6 تا 12 ماه بعد از تزریق دوز اول

• درسنین 15 سال به بالا باید سه دوز واکسن تزریق شود

1. دوز اول: زمان صفر
2. دوز دوم: 2 ماه بعد از تزریق دوز اول
3. دوز سوم: 6 ماه بعد از تزریق دوز اول

آیا بعد از شروع رابطه جنسی هم واکسن مؤثر است؟

بله، حتی اگر فرد رابطه جنسی داشته و یا به یک نوع HPV مبتلا شده باشد، باز هم واکسن می‌تواند از ابتلا به انواع دیگر HPV جلوگیری کند و خطر سرطان را کاهش دهد.

درمان HPV

 درمانی برای حذف خود ویروس وجود ندارد اما زگیل‌ها و ضایعات پیش‌سرطانی از طریق روش هایی مثل کرایوتراپی، لیزر، جراحی و… قابل درمان و کنترل هستند.

اگر تست HPV یا پاپ اسمیر مثبت شد، چه باید کرد؟

مثبت شدن تست HPV به معنی سرطان نیست. در بسیاری از موارد، بدن طی زمان ویروس را به‌طور طبیعی کنترل می‌کند. نتیجه غیرطبیعی معمولاً به معنای نیاز به پیگیری، تکرار آزمایش یا بررسی‌های تکمیلی است. پزشک بر اساس نتیجه آزمایش، بهترین مسیر مراقبتی را مشخص می‌کند و در اغلب موارد، فرصت کافی برای پیشگیری وجود دارد.

HPV و روابط عاطفی و جنسی

ابتلا به HPV نباید با شرم یا قضاوت همراه باشد. این ویروس بسیار شایع است و ممکن است سال‌ها بدون علامت در بدن باقی بماند. صحبت آگاهانه و صادقانه با شریک عاطفی، بخشی از مراقبت سالم از خود و رابطه است. HPV نشانه بی‌اعتمادی یا خیانت نیست، بلکه یک موضوع پزشکی قابل مدیریت است.

باورهای اشتباه درباره HPV

❌ «HPV فقط مخصوص زنان است»

✔️ اشتباه

اگرچه بیشتر درباره ارتباط HPV با سرطان دهانه رحم صحبت می‌شود، اما این ویروس فقط زنان را درگیر نمی‌کند. مردان نیز می‌توانند به HPV مبتلا شوند، ناقل ویروس باشند و در مواردی دچار زگیل تناسلی یا سرطان‌های مرتبط با HPV مانند سرطان مقعد، آلت تناسلی یا گلو شوند. آگاهی و پیشگیری، بخشی از سلامت جنسی همه افراد است، نه فقط زنان.

❌ «اگر زگیل ندارم، HPV ندارم»

✔️ اشتباه

بیشتر عفونت‌های ناشی از HPV بی‌علامت هستند پس کسی که ضایعه ای ندارد به این معنی نیست که HPV ندارد.

❌ «واکسیناسیون باعث ناباروری می‌شود»

✔️ کاملاً نادرست

هیچ شواهد علمی معتبری این موضوع را که واکسیناسیون HPV باعث ناباروری می شود را تأیید نکرده است.

❌ «بعد از واکسن دیگر نیازی به غربالگری نیست»

✔️ اشتباه

واکسیناسیون جایگزین غربالگری نیست بلکه مکمل آن است.

❌ «HPV یعنی خیانت»

✔️ نادرست و آسیب‌زا

HPV ممکن است سال‌ها در بدن خاموش بماند و زمان مشخصی برای ابتلا ندارد.

نتیجه‌گیری

HPV یکی از شایع‌ترین ویروس‌های دنیاست، اما آگاهی درست می‌تواند آن را از یک نگرانی مبهم به موضوعی قابل مدیریت تبدیل کند. واکسیناسیون، غربالگری منظم و دانستن واقعیت‌های علمی، ابزارهایی ساده اما قدرتمند برای پیشگیری از عوارض جدی این ویروس هستند. مراقبت از سلامت جنسی، بخشی از مراقبت کلی از بدن و آینده ماست؛ آرام، آگاهانه و بدون قضاوت.

پیام مای لاویس به تو

در مای لاویس، ما باور داریم آگاهی، اولین قدم توانمند شدن است.

بدنت سزاوار احترام، توجه و مراقبت آگاهانه است؛ نه ترس، نه شرم و نه قضاوت. دانستن درباره HPV یعنی انتخاب آگاهانه برای سلامت امروز و فردایت. تو تنها نیستی؛ هر سؤال، هر تصمیم و هر قدم مراقبتی، بخشی از دوست داشتن خودت است 🤍

✨ منابع مقاله

WHO – Human Papillomavirus (HPV) overview. https://www.who.int/.../human-papillomavirus

WHO – HPV and cervical cancer fact sheet. https://www.who.int/.../human-papillomavirus-(hpv)-and-cervical-cancer

CDC – HPV Vaccination and Cancer Prevention. https://www.cdc.gov/.../vaccination.html

CDC – Clinical Overview of HPV. https://www.cdc.gov/.../clinical-overview/index.html

CDC STD Treatment Guidelines – HPV. https://www.cdc.gov/.../treatment-guidelines/hpv.htm

NCBI Bookshelf – HPV vaccination recommendations. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/.../ch4/